Etnograficzne Niedziele: warsztaty rękodzieła i tradycji w Russowie

Etnograficzne Niedziele w Russowie to cykl ośmiu rodzinnych spotkań pełnych pokazów, warsztatów i opowieści o tradycyjnym rzemiosle i kulturze południowej Wielkopolski, odbywających się w lipcu i sierpniu 2026 roku w parku przy Dworku Marii Dąbrowskiej.

Tradycyjne rzemiosło w jednym miejscu

Każda wakacyjna niedziela w Russowie to okazja do odkrycia, że tradycja może być naprawdę wciągająca i dostępna dla całej rodziny. Warsztaty i pokazy odbywają się w pięknej scenerii parku dworskiego, z dala od ekranów i bliżej historii, rękodzieła oraz lokalnych smaków. Co najważniejsze, udział w atrakcjach jest już zawarty w cenie biletu wstępu do Dworku, co czyni je dostępnym dla każdego.

Program Etnograficznych Niedziel obejmuje szeroki wachlarz tradycyjnych umiejętności, od wypieku chleba po wikliniarstwo. Każde spotkanie ma inny temat i prowadzą je doświadczeni mistrzowie rzemiosła, którzy nie tylko demonstrują swoje umiejętności, ale także opowiadają o głębokim znaczeniu kulturowym poszczególnych rzemiosł w życiu wiejskiej społeczności.

Wypiek chleba — święty chleb w kulturze ludowej

Chleb zajmował szczególne miejsce w kulturze ludowej. Pełnił funkcję nie tylko odżywczą, ale również obrzędową. Był podstawowym produktem żywnościowym każdej wiejskiej gromady, a jego wypiek był nacechowany konkretnym, rytualistycznym postępowaniem. Gotowy produkt traktowano z ogromnym szacunkiem, traktując go niemal jako świętość.

Pokaz wypieku chleba oraz opowieści z chlebem związane przedstawi Eugeniusz Chrzanowski, ponadprzeciętny znawca tematu, pasjonat ginących umiejętności oraz miłośnik rodzimych słowiańskich tradycji. Jego warsztaty pozwolą uczestnikom zrozumieć nie tylko techniczne aspekty wypieku, ale także duchowe i społeczne znaczenie chleba w życiu wsi.

Garncarstwo — glina jako materiał życia

Glina jako materiał popularny w kulturze ludowej towarzyszyła ludzkości od zarania dziejów. Dzięki względnie łatwej dostępności, elastyczności oraz możliwości obróbki była stosowana do wytwórstwa szerokiej gamy przedmiotów — zasobowych naczyń, dziecięcych zabawek czy różnego rodzaju rzeźb ludowych.

Prezentacja toczenia gliny na kole garncarskim z możliwością własnoręcznego wylepienia różnych przedmiotów będzie jedną z atrakcji Etnograficznych Niedziel. Całość przedstawi Ewa Skarżyńska, posiadająca wieloletnie doświadczenie w pracy z gliną i właścicielka pracowni ceramicznej. Uczestnicy będą mogli samodzielnie spróbować swoich sił przy kole garncarskim i lepić własne dzieła.

Rękodzieło — sztuka codziennego życia

Dawniej w gromadzie wiejskiej wytwarzano we własnym zakresie przedmioty różnego rodzaju. Ręce ludzkie tworzyły przedmioty niezbędne w pracach dnia codziennego, a z potrzeby estetyki powstawały także produkty cieszące oko — dekoracyjne, skomplikowane, ale też piękne w swojej prostocie. Rękodzieło bywało na tyle charakterystyczne, że stało się jednym z elementów wyodrębniającym poszczególne regiony etnograficzne.

Pokaz rękodzieła, podczas którego będzie można zobaczyć szydełkowanie, wyrób kwiatów czy ozdób z bibuły oraz robienie na “prytkach” (drutach), poprowadzi Koło Gospodyń Wiejskich z Kościelca. To doskonała okazja do nauki tradycyjnych technik tekstylnych i dekoracyjnych.

Wieniec dożynkowy — dziękczynienie za urodzaj

Z początkiem sierpnia społeczność wiejska rozpoczynała przygotowania do obchodów dziękczynnych za urodzajne zbiory, tzw. “dożynek”. Dożynki decydowały o przyszłości gromady i dawały nadzieję na obfity w zboże przyszły rok. Aby ubogacić nadchodzącą uroczystość dożynkową, wykonywano odpowiedni wieniec składający się z czterech rodzajów zbóż: żyta, pszenicy, owsa i jęczmienia, a także innych elementów pochodzących z natury: ziół, owoców ogrodu i lasu.

Koło Gospodyń Wiejskich z Kościelca przedstawi proces powstawania wieńca dożynkowego, opowie o znaczeniu “plonu” oraz o symbolice i wierzeniach, jakie skupiał wokół siebie. To spotkanie pozwoli uczestnikom zrozumieć głębokie znaczenie obrzędów zbiorowych w życiu wsi.

Rzeźba drewniana — sztuka kształtowania drewna

Drewno jest materiałem łatwo pozyskiwanym, wdzięcznym dla twórcy — niekiedy elastyczne, bywa również trwałe i odporne na warunki środowiskowe. Wykorzystywane przez ludność przede wszystkim jako budulec, używane także do twórczości wiejskiej, w większości jako produkt do wytwórczości rzeźbiarskiej. Artyści ludowi w rzeźbie odwzorowywali otaczający świat, tworzyli zabawki oraz rzeźby nawiązujące do treści sakralnych. Dzieła bywały polichromowane, barwione bądź pozostawiane w kolorze użytego drewna.

Rzeźbiarstwo ludowe, jego techniki oraz wytwory wykonane z drewna zaprezentuje wieloletnia rzeźbiarka ludowa Marianna Iwińska. Jej warsztaty pozwolą uczestnikom poznać podstawowe techniki rzeźbiarskie i spróbować swoich sił w kształtowaniu drewna.

Wikliniarstwo — zawód odchodzący w zapomnienie

Wikliniarz to zawód, który można nazwać odchodzącym w zapomnienie. Wyplatanie różnego rodzaju przedmiotów codziennego użytku z naturalnego materiału — w rękach zdolnego fachowca mogło przybierać różne kształty i formy. Wiklina towarzyszy ludziom od tysięcy lat, pozostawiając swój ślad również w regionalnej kulturze ludowej.

Tajniki pracy z wikliną oraz gotowe przedmioty przedstawi doświadczony wieloletnią pracą wikliniarz Janusz Wiśniewski. To spotkanie to szansa na poznanie jednego z najstarszych rzemiosł i możliwość nauki podstawowych technik wyplatania.

Pszczelarstwo — święte owady i złoto pszczelne

Pszczoły w kulturze ludowej oraz jej tradycji pełniały rolę szczególną. Traktowane były jako święte owady, produkujące lekarstwo pod postacią miodu. Dzięki nim kwitły rośliny, kojarzone z odradzaniem się przyrody i jej przebudzeniem. Miód był nie tylko pokarmem, ale również lekarstwem i towarem handlowym.

Opowieść o pszczelarstwie, o tym jak żyją pszczoły, jak powstaje miód, dlaczego był i jest tak ważny dla człowieka oraz co można z niego wykonać, zademonstruje uznana pszczelarka Aleksandra Nowacka. To spotkanie pozwoli uczestnikom zrozumieć, dlaczego pszczoły były tak ważne dla tradycyjnej społeczności wiejskiej.

Muzyka ludowa — dźwięki ziemi kaliskiej

Muzyka towarzyszyła mieszkańcom wsi podczas każdego pozytywnego wydarzenia: narodziny dziecka, wesele, potańcówka czy obrzędowe obchodzenia gospodarstw. Była jedną z niewielu rzeczy, które radowały, a wykorzystywane instrumenty cechowały konkretne regiony wiejskie, nadając im wymiar odrębności.

Muzykę tematycznie związaną z ziemią kaliską odegra kapela “Chleb Powszedni”. Grupa składa się z dwóch grajków, wygrywających melodię na skrzypcach oraz na basach tzw. “kaliskich” — instrumencie charakterystycznym dla regionu południowo-wschodniej Wielkopolski. Liderem kapeli, propagatorem oraz znawcą muzyki ludowej jest Maciej Jankowski.

Co to oznacza dla współczesnego rękodzielnika

Etnograficzne Niedziele w Russowie to nie tylko muzeum żywych tradycji, ale przede wszystkim szkoła praktyczna dla każdego, kto chce nauczyć się tradycyjnych umiejętności. W czasach, gdy większość rzemiosł ludowych zanika, takie spotkania pełnią funkcję edukacyjną i kulturalną. Pozwalają zarówno dzieciom jak i dorosłym zrozumieć, że każda przedmiot wykonany ręcznie ma historię, znaczenie i wartość.

Warsztaty prowadzone przez mistrzów rzemiosła to okazja do nauki nie tylko technik, ale także filozofii tradycyjnego twórstwa. Każde rzemiosło — od wypieku chleba po wikliniarstwo — opiera się na głębokim zrozumieniu materiału, pokoleniach doświadczenia i szacunku do tradycji. Uczestnicząc w Etnograficznych Niedzielach, można odkryć, że rękodzieło to nie tylko hobby, ale sposób na połączenie się z przeszłością i zrozumienie wartości rzeczy wykonanych z pasją i zaangażowaniem.

Dla rodzin szukających alternatywy dla typowych wakacyjnych atrakcji, Etnograficzne Niedziele w Russowie to doskonała okazja do spędzenia czasu w znaczący sposób — z dala od ekranów, w kontakcie z naturą i tradycją, a jednocześnie ucząc się praktycznych umiejętności, które mogą towarzyszyć nam przez całe życie.